Polskie kolędy i pastorałki

  Do najpiękniejszych zwyczajów bożonarodzeniowych należy śpiewanie kolęd.                                                                      Nazwa ,,kolęda" na określenie pieśni bożonarodzeniowych jest stosunkowo nowa i oznacza każdą pieśń o tej tematyce. Pieśni,w których na plan pierwszy wysuwają się pasterze nazywamy pastorałkami,kolędami zaś ,,powinszowania na Boże Narodzenie ".Sam wyraz pochodzi od starorzymskiej nazwy pierwszego dnia każdego miesiąca ,,calendae".

 Polskie kolędy mają swoją ciekawą historię - były one nie tylko modlitwą czy pieśnią,ale także opowiadaniami. W wielu na pierwszym planie są pasterze,parobcy i ich rozmowy,którym za tło służy narodzenie Chrystusa.Polska kolęda jest żywym pomnikiem dawnych wieków,spuścizną,która nas z nimi łączy. Dzięki swej naiwności i prostocie,swojemu charakterystycznemu humorowi,jest wyrazem uczuć szlachetnych,delikatnych,subtelnych i dobrych.Od wieków średnich kolędy zawierały wiele charakterystycznych elementów duszy narodowej:dostojność i skupienie duchowe,bujny temperament sarmacki,słowiańską zadumę i tęsknotę,rzewność i czułość,humor i wesołość. Kolędy stały się jak gdyby odbiciem duszy prostaka i mędrca,dziecka i dorosłego człowieka. Nigdzie na świecie pieśń na Boże Narodzenie,pieśń kościelna i świecka zarazem,nie stała się tak ogólnie przyjętą,tak ukochaną pieśnią,jak w Polsce.

Oto kilka ciekawostek na temat kolęd:

  • Ojczyzną kolęd były Włochy,skąd dotarły do Polski w XIV w.
  • Pierwsze  kolędy przełożono na język polski ze śpiewników braci czeskich na początku XV wieku.
  • Pierwsza polska kolęda ,znana z rękopisu z 1424r.,zaczynała się od słów ,,Zdrow bądź,krolu anjelski",a jej autorem był św. Franciszek z Asyżu.
  • Autorem popularnej do dziś kolędy ,,W żłobie leży" był Piotr Skarga (1536-1612),a napisana ona została do melodii poloneza koronacyjnego króla Władysława IV.
  • ,,Bóg się rodzi" ma melodię poloneza,,,Hej,bracia,czy wy śpicie"- krakowiaka, ,,Dzisiaj w Betlejem"- to mazur.
  • Wiele kolęd powstało do oberków,hajduków,gonionych,góralskich,zbójnicich, menuetów i gawotów.
  • Złotym wiekiem polskiej kolędy był wiek XVII i pierwsza połowa XVIII wieku.
  • W wigilię 1915 r.,wieczorem,z okopów francuskich odezwały się tony polskiej kolędy.Śpiewali ją polscy ochotnicy służący w wojsku francuskim. Po pewnym czasie ta sama kolęda rozległa się z okopów niemieckich,śpiewana przez polskich żołnierzy zmuszonych służyć w armii niemieckiej. Tej nocy nie padł żaden strzał...

   

          ,,Gdy się Chrystus rodzi i na świat przychodzi,ciemna noc w jasnościach promienistych brodzi.                                                       Aniołowie się radują,pod niebiosy wyśpiewują:Gloria,gloria,gloria,in excelsis Deo!..."

 

Niechaj te radosne pieśni, wysławiające narodzenie Pana, uczynią Święta w Państwa domach dniami pełnymi pokoju i miłości!

   

                                                                                                                                                                                                                Opracowała Małgorzata Wnuk